Kurs Sikory :: kursy maturalne :: Przystań psychologiczna :: Po co się uczyć?
Twoje cele na celowniku
Co zrobić żeby Twój plan na nowy rok szkolny nie był tylko zbiorem pobożnych życzeń?
Jak sprawić aby wrześniowy zapał nie zgasł, ale zaowocował czerwcową satysfakcją ze zrealizowania swoich planów?
Jeśli zadajesz sobie takie pytania, może zaciekawi cię, co o stawianiu sobie celów mówi psychologia.
Po pierwsze mówi, że warto mieć cel. Banalne? Może tak, ale czasem dobrze jest przyjrzeć się stwierdzeniom z pozoru oczywistym. Każdy z nas ma jakieś marzenia, pragnienia, potrzeby. Sprawia to, że nasze działania ku czemuś zmierzają. Nie zawsze jednak formułujemy nasze dążenia w konkretne cele. Co zyskujesz, gdy zdobędziesz się na wysiłek stworzenia listy celów? Jeśli jesteś osobą chaotyczną, wprowadza to porządek w Twoje zachowanie, wypełnia dni określonym programem. Zyskujesz wtedy poczucie kontroli nad własnym życiem, aktywnie kształtujesz. Jeśli jesteś osobą zorganizowaną i systematyczną, spojrzenie na swoje życie poprzez pryzmat celów do zrealizowania może spowodować, że popatrzysz na codzienne rutynowe działania z większą ochotą, poczujesz, że mają jakiś sens.
Zadanie 1
Narysuj odcinek, przedziel go w połowie i umieść tam siebie. Polowa za tobą to poprzedni rok szkolny, połowa przed tobą to właśnie rozpoczęty. Odwróć się do tyłu i spójrz wstecz. Przypomnij sobie, czy na początku tego odcinka postawiłeś sobie jakieś cele, jeśli tak - wpisz je. Jeśli nie, zastanów się, do czego dążyłeś przez ten rok i spróbuj to „ubrać” w konkretny cel. Jesteś teraz na początku kolejnego roku szkolnego. Czy wiesz, jaki cel chcesz realizować? Czy jest to nowy cel, czy kontynuacja poprzedniego? Jeśli udało ci się go sformułować, wpisz go.
Unikaj stawiania sobie celów typu „byle do wakacji”.
Po drugie mówi, że warto je realizować. No tak, to oczywiste. Po to się ma cele, żeby dzięki nim coś osiągać. Owszem, ale realizacja celu to nie tylko pozytywna zmiana w Twoim życiu, to także wiele psychologicznych korzyści. Dzięki temu zwiększa się w Tobie coś, co jest określane jako poczucie sprawstwa. Jest to poczucie własnej skuteczności i efektywności działania - czujesz, że kierujesz swoim życiem. Jeśli sukces wymagał pewnych umiejętności, wzrasta poczucie kompetencji. Mówisz sobie wtedy: „Jestem w tym dobry”. Wzrasta też chęć do dalszego działania, stawiania nowych celów, być może jeszcze trudniejszych, bardziej wymagających. W ten sposób się rozwijasz, idziesz do przodu. Wszystkie te „zdobycze”, wynikające z osiągnięcia celu, powodują wzrost samooceny.
Zadanie 2
Przypomnij sobie sytuacje, gdy udało ci się zrealizować coś, co sobie wcześniej zaplanowałeś i wytrwale do tego dążyłeś. Przypomnij sobie ten moment, w którym powiedziałeś sobie: udało mi się to zrobić. Co wtedy czułeś, jakie miałeś myśli? Co po tym nastąpiło? Czy „natchnęło” cię to do dalszych działań. Wypisz wszystkie korzyści, które miałeś z osiągnięcia tego celu.
Wykorzystuj energię, która płynie z osiągniętego celu, do stawiania i realizowania następnych.
Po trzecie wskazuje, jak je konstruować, żeby skuteczniej je osiągać. Jeśli przyjrzysz się, jakie masz cele, to sam możesz stwierdzić, że różnią się ogólnością (chcę pomagać ludziom – pomogę dziś siostrze w lekcjach), odległością w czasie (chcę zdać na medycynę – chcę dobrze napisać klasówkę z biologii), ważnością (w tym miejscu nie podam przykładu, nie chcę sugerować, co jest ważne, a co nie). Każdy cel powinien być jednak wyrazisty. Powinien mieć pewne jasne wyznaczniki tego, kiedy i jak go osiągniesz. Tworzy to już pewien program działania, co wzmacnia wytrwałość podczas realizacji zadania. W przypadku celów odległych warto je „rozbić” na cele szczegółowe, które wyznaczą pewne etapy realizacji. Dzięki temu łatwiej będzie dostrzec postępy, a to bardzo dobrze wpływa na motywację. Warto też wybierać te cele, które naprawdę są Twoje i nie wynikają z presji rodziców czy znajomych. Takie osobiste cele angażują najbardziej trwale. Żeby uniknąć frustracji, planuj tak, aby realizacja celu w jak największym stopniu zależała od ciebie. Weźmy na przykład taki cel: w twojej szkole organizowane są wymiany z zagranicznymi szkołami i bardzo chciałbyś w przyszłym roku wyjechać. Planujesz to, rozbijając główny cel na cele pośrednie, którym będzie między innymi lepsze posługiwanie się językiem kraju, do którego chcesz wyjechać. Planujesz uczęszczanie na prywatne konwersacje. Musi to być jednak poprzedzone samodzielnym zdobyciem funduszy na ten kurs. Lepiej więc będzie zarobić, niż np. czekać na wygraną w totolotka.
Powodzenie zapewni ci też realne przyjrzenie się swoim możliwościom. Jeśli okaże się, że nie posiadasz pewnych umiejętności, ale cel jest dla ciebie bardzo ważny, nie zniechęcaj się tym. Możesz włączyć w program realizacji zdobycie potrzebnych kompetencji. Mogą być one bardziej konkretne (nauka pływania, zdobycie prawa jazdy), jak również mniej uchwytne (pokonanie nieśmiałości, zdobycie umiejętności opanowywania własnych emocji).
Zadanie 3
Powróć do narysowanego przez siebie odcinka czasu. Zastanów się, czy określony przez ciebie cel można „rozbić” na cele bardziej szczegółowe. Można to zrobić, tworząc pewne etapy działania w czasie. Spróbuj zaznaczyć je na linii. Dodatkowo możesz stworzyć „wiązkę” pewnych działań, które będą „biegły” równolegle. Będzie to podział według metod realizacji celu. Spróbuj się zastanowić nad nimi i wpisz wymyślone przez ciebie sposoby osiągnięcia tego celu. Zastanów się, czy cel na przyszły rok jest elementem jakiegoś większego celu, bardziej odległego. Jeśli tak, wydłuż linię tak daleko, jak uznasz za stosowne i umieść w odpowiednim miejscu ten nadrzędny cel. Zachowaj tą kartkę i wróć do niej za kilka miesięcy, sprawdź, co udało ci się zrealizować, co byś zmienił w swoim planie.
Stawiaj sobie odległe cele, ale nie zapominaj o zaplanowaniu celów pośrednich i sposobów ich realizacji.
Zachęcam do dzielenia się swoimi refleksjami na forum.
Literatura
Zainteresowanych literaturą psychologiczną zachęcam do sięgnięcia do książek profesora Zbigniewa Zaleskiego „Psychologia zachowań celowych” oraz „Motywacyjna funkcja celów w działalności człowieka”
