Najprostsza definicja tego tak modnego słowa brzmi: kierowanie wrażeniem. Uzupełniając, chodzi oczywiście o wrażenie własnej osoby, wywierane na innych. Idąc dalej, można stwierdzić, że autoprezentacja to nic innego jak próba kontrolowania obrazu własnej osoby, powstającego w umysłach ludzi z otoczenia. I tu już włos jeży się na głowie, bo niedaleko stąd do wniosku, że oto zajmujemy się subtelną odmianą psychomanipulacji. Na szczęście niejaki Barry R. Schlenker odróżnił „kierowanie wrażeniem” (impression management) od „autoprezentacji” (self-presentation). W pierwszym przypadku jest to rzeczywiście dążenie do kontrolowania obrazu własnej osoby, jaki powstaje u innych. Autoprezentacja natomiast to kierowanie takim wrażeniem, które jest zgodne z „ja” jednostki, to próby selektywnego ujawniania…samego siebie. Wyobraźmy sobie faceta o budowie atlety, paradującego w marynarce o mocno wywatowanych ramionach oraz dobrze umięśnionego bywalca siłowni, noszącego obcisłe koszulki. Pierwszy dąży do stworzenia wrażenia, drugi po prostu się prezentuje. Student, który na ustnym używa na zmianę trzech zdań, wyuczonych z początku, środka i końca podręcznika, próbuje dowieść, że wszystko przeczytał, a jego kolega, cytując w rozmowie paru innych autorów (co z tego, że z lektury nadobowiązkowej) prezentuje to, co przeczytał naprawdę. Nie zmienia to faktu, że obaj mogą oblać lub zdać, na co mają wpływ inne czynniki, od skuteczności stosowanych technik po dociekliwość egzaminatora. My natomiast zajmiemy się sztuką nie zafałszowywania, ale podkreślania naszych cech, zdolności i osiągnięć, aby w odpowiednich sytuacjach zostały one dostrzeżone i docenione.

To trochę jak z romantyczną, czyli błyskawiczną miłością: jedni w nią wierzą, inni nie wierzą. Przyjmuje się jednak, że pierwsze wrażenie tworzy się nawet w ciągu pierwszych dziesięciu sekund i pozostaje na dłużej w umyśle poznającej nas osoby. Tam często tworzy schemat, który niekiedy trudno jest obalić, jeśli nie jest zgodny z tym, jak chcieliśmy się zaprezentować. Ponieważ wiele z naszych codziennych międzyludzkich kontaktów należy do jednorazowych i krótkich, a spodziewamy się po nich wiele, efekt pierwszego wrażenia może mieć niebagatelne znaczenie. W urzędzie i na egzaminie, w gabinecie dziekana lub dyrektora, podczas rozmowy kwalifikacyjnej i przy dokonywaniu ważnego zakupu – zazwyczaj spotykamy się tylko raz lub raz na jakiś czas. Dlatego warto popracować nad tym, jaki jestem w obecności innych ludzi, zwłaszcza jeśli od spotkania z nimi wiele zależy. Wyobraź sobie, że jesteś studentem, który w wyniku niesprzyjających okoliczności życiowych chciałby wystąpić o przedłużenia sesji lub warunkowe zaliczenie roku. Twoim celem jest oczywiście przychylna decyzja dziekana, toteż z duszą na ramieniu, sercem w gardle i watą w kolanach udajesz się do jego gabinetu. Co może ci dopomóc w tej rozmowie? Przyda się zaprezentować takie cechy, jak pewność siebie (ale nie arogancja), inteligencja, dobre wychowanie a także odpowiednio przedstawić sytuację, tj. pokazać, że Twoje kłopoty nie są wynikiem lenistwa, zaniedbania, niedojrzałości, nałogu i nieumiejętności organizowania czasu, lecz zewnętrznych wypadków losowych.

 

Gdyby wszystko opierało się na pierwszych dziesięciu sekundach, sztukę prezentacji siebie mielibyśmy z głowy. Tymczasem Twoim celem może być nie tylko uzyskanie zgody dziekana, ale uchodzenie w szerszych kręgach za uzdolnionego studenta, świetnego organizatora i lidera, kompetentnego pracownika i duszę towarzystwa. Dlatego do prezentacji siebie przyda Ci się:

Ludzie dokonują prezentacji na różne sposoby i z różnych przyczyn. Czasem zależy im na stworzeniu negatywnego wrażenia własnej osoby, czego najlepszym przykładem jest opisywana w innych artykułach strategia samoutrudniania. Czasem usiłują prezentować siebie na tle innych, z innymi lub w kontraście do innych. Najczęstszym i podstawowym celem tych zabiegów jest uzyskanie lub zwiększenie aprobaty ze strony otoczenia, ale nie tylko. Prezentujemy siebie po to, aby otrzymać od innych oznaki szacunku lub uległości, uzyskać wsparcie, uniknąć nieprzyjemności… Co jest jednak szczególnie ważne: autoprezentacja zmierza do ochrony lub podwyższenia własnej samooceny, i to nie tylko w oczach innych ludzi, ale i swoich własnych. W badaniach stwierdzono, że dokonywanie autoprezentacji na użytek otoczenia prowadzi do zmian w koncepcji własnej osoby. Paradoksalnie zatem, dążąc to wywierania wrażenia osoby pewnej siebie, stajemy się pewniejsi siebie. Chcąc wypaść jako świetny organizator, stajemy się lepiej zorganizowani. Wchodząc do gabinetu dziekana pewnym krokiem, zaczynamy myśleć o sobie: to nic wielkiego, dam sobie radę.

Prezentowanie siebie to w jakimś sensie stawanie w prawdzie wobec siebie samego. Możesz skutecznie i owocnie prezentować to, jakim jesteś, lub to, jakim chcesz się stać i dążysz do tego. Autoprezentacja nie polega na odgrywaniu roli, w której czujesz się sztucznie, w której samego siebie nie widzisz, która ciąży na Tobie i Cię przerasta. Jeśli kochasz wspinaczkę skałkową i wyprawy do Amazonii, nigdy nie będzie Ci dobrze w garniturze i z aktówką. W dążeniu do osiągnięć i sukcesów, do realizacji planów na życie, wystarczy, abyś był sobą. Zamiast w walce o wymarzony cel udawać rycerza Jedi, prezentuj broń, którą rzeczywiście posiadasz.

Collins, A. (1996) Język ciała. Wrocław: Wydawnictwo Astrum.
Neuberg L. S., Kenrick T. D., Cialdini R. B. (2002) Psychologia społeczna. Rozwiązane tajemnice. Gdańsk: GWP.